Ομιλία του Προέδρου τῆς Κοινότητος
κ. Μανώλη Σταυριανάκη
30/03/2025

Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

Με μεγάλη χαρά και ιδιαίτερη συγκίνηση γιορτάζουμε σήμερα την εθνική εορτή της πατρίδας Ελλάδας για την Μεγάλη Επανάσταση του 1821 που οδήγησε στην ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους.

Η Ελληνική Επανάσταση, ο επικός απελευθερωτικός αυτός αγώνας του ελληνικού λαού, ένας εννεάχρονος αδυσώπητος πόλεμος σε πολλά μέτωπα, με πλήθος συγκλονιστικά επεισόδια, αποτελεί μέγα γεγονός της Ελληνικής Ιστορίας.

Τον σημερινό εορτασμό της μεγάλης αυτής επετείου αφιερώνουμε στον
πολυσήμαντο και πολυδιάστατο ρόλο της Εκκλησίας και του κλήρου στον Μεγάλο
Αγώνα της παλιγγενεσίας του έθνους μας.

Ήδη, στους προεπαναστατικούς χρόνους η Εκκλησία πρωτοστάτησε στα κινήματα και στους πολυάριθμους ξεσηκωμούς, πάνω από 250 , για την αποτίναξη του οθωμανικόυ ζυγού. Μεταξύ άλλων, το 1575 κήρυξε επανάσταση στη Μάνη ο Επίσκοπος Επιδαύρου Μακάριος Μελισίδης, το 1600 και το 1609 ο Μητροπολίτης Τρίκκης Διονύσιος Φιλόσοφος η Σκυλόσοφος επαναστάτησε κατά των Τούρκων για να συλληφθεί και να βρεί μαρτυρικό θάνατο στα Γιάννενα το 1611, το 1684 ο Μητροπολίτης ΆμφισσαςΦιλόθεος σήκωσε τα όπλα στην Κόρινθο και στη μάχη που ακολούθησε τραυματίστηκε θανάσιμα.

Κατά την προεπαναστατική αυτή περίοδο ο κλήρος, εκτός από τη συμμετοχή του στους ένοπλους αγώνες των σκλαβωμένων Ελλήνων , πρωταγωνίστηκε καταλυτικά και στην πνευματική αφύπνιση του υπόδουλου γένους με την ίδρυση σχολείων και τυπογραφείων και την διάδοση της εκπαίδευσης στο λαό. Γράφει ο μεγάλος δάσκαλος και εθναπόστολος Κοσμάς ο Αιτωλός “έως τριάκοντα επαρχίας περιήλθον δέκα σχολεία ελληνικά εποίησα, διακόσια δε δια κοινά γράμματα”

Μέσα από τα σπλάχνα του Κλήρου αναδείχθηκαν σημαίνουσες προσωπικότητες, η επιρροή των οποίων υπήρξε ανεκτίμητη για την διατήρηση της ιδέας του έθνους. Ήταν οι ηγετικές μορφές του πνεύματος , που έμειναν γνωστοί στην Ιστορία ως οι μεγάλοι Διδάσκαλοι του Γένους Θα αναφέρω ορισμένες τέτοιες μορφές που κάτω από το όνομά τους ξετυλίγεται ένα τεράστιο εθνικό έργο. Ευγένιος Βούλγαρης, Άνθιμος Γαζής, Νεόφυτος Βάμβας, Νεόφυτος Δούκας, Νικηφόρος Θεοτόκης, Μεθόδιος Ανθρακίτης,Ιώσηπος Μοισιόδαξ, Βενιαμιν Λέσβιος,Δανιήλ Φιλιππλιδης, Γρηγόριος Κωνσταντάς, Θεόκλητος Φαρμακίδης κ.α.

Ο ρόλος της Εκκλησίας και της Ορθόδοξης Χρισιανικής θρησκείας στην Επανάσταση του 1821 ήταν καθοριστικής σημασίας. Στον επαναστατικό αγώνα πήρε μέρος σωρεία κληρικών, πολλοί από τους οποίους μυήθηκαν και έδρασαν κυρίως στη Φιλκιή Εταιρεία, η οποία αποτέλεσε το θεμέλιο της εθνικής παλιγγεσίας.Το ελληνικό έθνος ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με την ορθόδοξη χριστιανική πίστη κατά την επανάσταση. Μία απί τις φράσεις που εξέφραζαν τον Μεγάλο Αγώνα του έθνους ήταν το “Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος. Νυν υπέρ πάντων ο Αγών”.

Πέραν όμωςαπό την εξέχουσα πνευματική, διδακτική και κατηχητική συμβολή του κλήρου η ενεργός συμετοχή του στον ένοπλο αγώνα των Ελλήνων κατά του Οθωμανικού ζυγού και η θυσία πολλών κληρικών , επωνύμων και ανωνύμων, υπήρξε πολύ σημαντική στην πορεία του Μεγάλου Αγώνα.

Ας δούμε τώρα ορισμένα κορυφαία δείγματα ηρωισμού και αυτοθυσίας που έμειναν γραμμένα με ανεξίτηλα γράμματα στην ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης

Σε σύνολο περίπου διακοσίων Αρχιερέων κατα τον καιρό της Επανάστασης σε ολόκληρη την Οθωμανική Επικράτεια, αποδεδειγμένα 81 είχαν μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία, 73 έλαβαν ενεργό μέρος στον απελευθερωτικό αγώνα, 42 υπέστησαν σκληρές διώξεις, φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν, και 45 θυσιάστηκαν δίνοντας τη ζωή τους για την ελευθερία, είτε μετά από βασανιστήρια η εκτελέσεις από τους Τούρκους, είτε σε πολεμικές συρράξεις.

Αναφέρουμε τους εξής : Ο Επίσκοπος Παλαιών Πατρών Γερμανός Γ’ ήταν ενεργό μέλος της Φιλικής Εταιρείας και ένας εκ των ηγετών της Ελληνικής Επανάστασης. Όχι μόνον ευλόγησε το λάβαρο στις 25 Μαρτίου 1821 στην Ιερά Μονή της Αγίας Λαύρας και στην Πάτρα, αλλά ήταν ο πρώτος που ύψωσε ο ίδιος το σπαθί κι’ εμψύχωσε τους πολεμιστές ψάλλοντας “Aναστήτωσαν οι Έλληνες”. Ο Επίσκοπος Σαλώνων Ησαίας, ο πρώτος επίσκοπος που σκοτώθηκε στην Επανάσταση στη μάχη της Αλαμάνας στις 25 Απριλίου 1821. Ο Επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ, βοηθός του Μητροπολίτη ‘Αρτας Πορφυρίου, ο οποίος θυσιάστηκε κατά τη ιστορική Έξοδο του Μεσολογγίου ανατινάζοντας τον Ανεμόμυλο της πόλης, αφού επί ένα χρόνο εμψύχωνε τους πολιορκημένους κοινωνώντας τους τα άχραντα μυστήρια.Στην Κύπρο, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανός και οι Μητροπολίτες Κιτίου Μελέτιος, Πάφου Χρύσανθος και Κυρήνειας Λαυρέντιος αποκεφαλίστηκαν στις 9 Ιουλίου 1821. Στη Κρήτη, σφαγιάστηκε ο Μητροπολίτης Κρήτης Γεράσιμος Παρδάλης και οι περισσότεροι Αρχιερείς της Εκκλησίας της Κρήτης.

Πολλοί άλλοι Αρχιερείς συμμετείχαν δυναμικά στην Επανάσταση με πολλές προσωπικές θυσίες. Θα αναφέρουμε εδώ τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Διονύσιο,τον Μεθώνης Γρηγόριο, τον Έλους Άνθιμο, τον Βρεσθένης Θεοδώρητο, τον Ανδρούτσης Ιωσήφ, τον Ταλαντίου Νεόφυτο και άλλους.

Ιδιαίτερης μνείας χρήζει η ιστορική αναφορά στον Προκαθήμενο της Ορθόδοξης Εκκλησίας , Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Γρηγόριο Ε’.

Την 1 η Μαρτίου 1821, που φθάνουν στην Κωνσταντινούπολη τα νέα για τον ξεσηκωμό του Αλέξανδρου Υψηλάντη με τα παλληκάρια του στην Ηγεμονία της Μολδαβίας, στη σημερινή Ρουμανία, ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε’ συγκαλεί την Ιερά Σύνοδο προκειμένου να πείσει τον Σουλτάνο ότι το Πατριαρχείο παραμένει πιστό στην υποταγή του. Καταδικάζει τις ενέργειες του Υψηλάντη, όμως ο αφορισμός του δεν έπεισε τον Σουλτάνο για τον ρόλο της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Έτσι, στις 10 Απριλίου 1821 ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε’μπροστά στην πόρτα του Πατριαρχείου απαγχονίστηκε και ο νεκρός του υπέστη τις ασχημότερες πράξεις. Το σκήνωμά του διαπομπεύτηκε στους δρόμους της Πόλης και μετά από τρείς ημέρες ρίφθηκε στη θάλασσα. Οι πρόκριτοι και πολλοί άλλοι κληρικοί θανατώθηκαν ο ένας μετά τον άλλον. Την ίδια μέρα απαγχονιστηκαν οι Αρχιερείς Αθανάσιος Νικομηδείας, Ευγένιος Αγχιάλου και Διονύσιος Εφέσου. Στις 3 Ιουνίου 1821 ελαβαν χώρα στην Κωνσταντινούπολη οι απαγχονισμοί των υπολοίπων φυλακισμένων αρχιερέων, του Μητροπολίτη Αδριανουπόλεως Δωροθέου, του Μητριπολίτη Θεσσαλονίκης Ιωσήφ, του Μητροπολίτη Τυρνάβου Ιωαννικίου και του Μητροπολίτη Δέρκων Γρηγορίου στα Θεραπειά.

Εξ ίσου σημαντική όμως υπήρξε και η ενεργός συμμετοχή, ο ηρωισμός και η αυτοθυσία των απλών ιερέων, των ανωνύμων κληρικών, σε όλη τη διάρκεια του Μεγάλου Αγώνα καθώς η Εκκησία αποτέλεσε κινητήριο δύναμη της επαναστατικής λαίλαπας με τους κληρικούς επικεφαλής των εξεγέρσεων. Πολλοί απ΄αυτούς έδωσαν τη ζωή τους για την πατρίδα. Ο Αθανάσιος Διάκος, ο μεγάλος ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης, βρήκε μαρτυρικό θάνατο με ανασκολοπισμό, δηλαδή σούβλισμα, στη μάχη της Αλαμάνας τον Απρίλιο του 1821.Ο Αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δικαίος, γνωστός με το όνομα Παπαφλέσσας, πρωτοπαλλίκαρο της Επανάστασης του 21, ήταν ίσως το πιό τρανταχτό παράδειγμα μαχόμενου κληρικού στον Αγώνα. Έπαιξε ηγετικό ρόλο στις δράσεις και την εξάπλωση της Φιλικής Εταιρείας, στην οποια μυήθηκε από νωρίς. Συνέπραξε με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη στη μυστικη Συνέλευση της Βοστίτσας , το σημερινό Αίγιο, τον Ιανουάριο του 1821 και μαζί με τον Παλαιών Πατρών Γερμανό κήρυξε την έναρξη της επανάστασης στο Μοριά στις 25 Μαρτίου 1821. Το 1825 όμως, έπεσε ηρωικά μαχ μενος στη μάχη στο Μανιάκι κατά των δυνάμεων του Αιγύπτιου στρατηγού Ιμπραήμ Πασά, ο οποίος παραδέχτηκε και επαίνεσε το θάρρος του Παπαφλέσσα.

Αξιόλογη είναι επίσης η συμβολή των μοναστηριών καθ’όλη τη διάρκεια της οθωμανικής κατοχής. Εκτός από την ενδυνάμωση της ορθόδοξης πίστης και την διατήρηση της ελληνικής γλώσσας οι ιερές μονές συνέδραμαν καθοριστικά τόσο στην προετοιμασία όσο και στην εξάπλωση και ενίσχυση του αγώνα. Ειδικότερα, η προσφορά τους ήταν μεγάλη σε ανθρώπινο δυναμικό, καθώς πολλοί μοναχοί οπλίστηκαν και συμμετείχαν έμπρακτα στις εξεγέρσεις του Αγώνα. Πιό συγκεκριμένα , ιερές μονές έγιναν ορμητήρια για την απελευθέρωση του Έθνους, εστίες περίθαλψης τραυματιών, προσφύγων και γυναικοπαίδων, αποθήκες πολεμοφοδίων και προμηθειών, και επι πλέον κέντρα συγκέντρωσης ερανικών χρημάτων για την κάλυψη των αναγκών του αγώνα Όπως μαρτυρεί ο Μακρυγιάννης στα

Απομνημονεύματά του τα μοναστήρια στάθηκαν “προπύργια της επανάστασης “, φρούρια, ορμητήρια και κέντρα εφοδιασμού. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις τέτοιων ιερών μονών αποτελούν οι Ιερές Μονές Γρηγορίου και Ιβήρων του Αγίου Όρους, η Ιερά Μονή Μεγάλου Σπηλαίου, η Ιερά Μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Σκιάθου, η Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής Πόρου, η Ιερά Μονή Οσίου Δαυίδ στην Εύβοια, η Ιερά Μονή Παμμεγίστων Ταξιαρχών Αιγιαλίας, η Ιερά Μονή Φανερωμένης Σαλαμίνας και άλλες. Οι ιερές μονές λοιπόν αναδείχτηκαν σε εκπαιδευτικούς φορείς αλλά και σε τόπους μαρτυρικής αδιάκοπης αντίστασης και ένοπλης εξέγερσης κατά του εχθρού, από όπου αναδείχτηκαν φωτεινά παραδείγματα αυτοθυσίας και μεγάλες ηρωικές μορφές του αγώνα. Πολλές πηγές αναφέρουν διαφόρων ειδών διώξεις που υπέστησαν ιερείς και μοναχοί, όπως βασανιστήρια, φυλακίσεις, εκτελέσεις, θανάτους σε τόπους μαχών, αλλά και παντός είδους ταπεινώσεις και εξευτελισμούς.

Ωστόσο, η πιό σημαντική συμβολή της Εκκλησίας , των κληρικών και των μοναχών στον Μεγάλο Αγώνα του 1821 για την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού ήταν η προσπάθεια απαλλαγής και απελευθέρωσης από το πνέυμα δουλείας και η ακέραια διατήρηση του ορθοδόξου φρονήματος και της Πίστης του γένους των Ελλήνων.

Καταλήγουμε λοιπόν ότι ο Αγώνας για την ελευθερία του 1821 αποτελεί μία από τις λαμπρότετρες περιόδους της ελληνικής ιστορίας, κατά τη διάρκεια του οποίπου κληρικοί και μοναχοί διαδραμάτησαν καθοριστικο ρόλο στη συντέλεση και ολοκλήρωση του μαγαλειώδους αυτού γεγονότος, που μας επιτρέπει σήμερα να βτροντοφωνήσουμε

ΖΗΤΩ Η ΠΑΤΡΙΔΑ ΕΛΛΑΔΑ, ΖΗΤΩ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, ΖΗΤΩ ΤΟ ΕΘΝΟΣ